Wat is chinoiserie?

Wat is chinoiserie?

Chinoiserie is een kunststroming waarbij een kunstvoorwerp of gebouw in Chinese stijl wordt uitgebeeld. In het midden van de achttiende eeuw bereikte de chinoiserie een hoogtepunt. Bijna iedere kunstvorm werd erdoor beïnvloed. Deze namaak-Chinese stijl paste goed bij de rococo.

In de achttiende eeuw is er veel porselein en behang geproduceerd met Chinese motieven, zoals pagodes, parasols en exotische vogels. Ook architecten zijn beïnvloed door de Chinese stijl. Een bekend Nederlands voorbeeld uit de twintigste eeuw is een restaurant bij Breukelen.

De Zwolse gebroeders Hendrik (1654-1737) en Eusebius Willem Voet (1660-1719) legden zich rond 1700 toe op het vervaardigen van theebusjes in schildpad met chinoiserieën in zilver.

Door welke Chinese voorbeelden de broers zich hebben laten inspireren is niet helemaal duidelijk en op zijn minst bijzonder te noemen. De bronnen die er waren zoals de reisbeschrijvingen met voorstellingen van Johan Nieuhoff, Het gezandtschap der Neerlandtsche Oost-Indische Compagnie, gepubliceerd in 1665, zijn waarschijnlijk geen directe bron geweest.
Er lijkt wel een relatie met de Engelse chinoiserie te zijn. De voorstelling op een Engels blad lijkt veel op de voorstelling op een theebus van de hand van Eusebius Willem. De schakel met Engeland was onder andere de jongere broer van Hendrik en Eusebius Willem, Carel Borchart. Carel was lange tijd in Engeland in dienst van Willem Bentinck, the Earl of Portland, een goede vriend van Koning Willem III.
Verder was er nog een andere Zwolse zilversmid, Jan Cuinder, die zijn leertijd in Londen doorbracht en in 1675 naar Zwolle terugkeerde. Ongetwijfeld zullen er tussen de Zwolse zilversmeden voorbeelden uitgewisseld zijn van Chinese taferelen.

Saillant detail in de voorstelling op deze theebus is het kruis, dat op de pagode is aangebracht, een aanwijzing van de westerse invloed in China. De Jezuïeten kregen invloed in China en tijdens de laatste decennia van de Ming periode strekte hun invloed strekte zelfs uit tot aan het keizerlijke hof. Een goed voorbeeld hoe beïnvloeding vice versa verliep.

Zilveren schildpad theebusZilveren schildpad theebus detail

Afbeelding
Chinoiserie theebus in schildpad met zilver
Toegeschreven aan Hendrik Voet
Zwolle, ca. 1700